Нұр-Сұлтан және Алматы қалаларында ауаның сапасын жақсарту бойынша зерттеу бағдарламасын әзірлеу, заманауи аналитикалық әдістер мен модельдеу құралдарын пайдалану

Бағдарламалық-нысаналы қаржыландыру бағдарламасы
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
BR10965258

Актуалдылығы:

Ластауыш заттардың концентрациялары туралы шектеулі деректер және деректерді жеткілікті талдаудың болмауы тәуекелдерді дұрыс бағалауға және ауаның ластануын азайту бойынша тиімді бағдарламаларды әзірлеуге кедергі келтіреді. Сондықтан Қазақстан қалаларында заманауи зерттеу әдістері мен модельдеу құралдарын пайдалана отырып, ауаны кешенді талдау қажет. Бұл зерттеуде PM2.5 ластау көздері Алматы (2 млн тұрғын) және Нұр-Сұлтан (1 млн тұрғын) қалалары үшін ғылыми дәлелденген жаңа тәсілдерді қолдану арқылы анықталады: химиялық талдау және оң матрицалық факторизация (PMF)

Цельі:

Бағдарлама ірі қалалардағы (Нұр-Сұлтан және Алматы) ауа сапасын жақсартуға арналған ғылыми негізделген бағдарламаны әзірлеуге бағытталған, ол заманауи зерттеу әдістері мен модельдеу құралдарын қолданады. PM2,5 ластаушы көздері ғылыми дәлелденген жаңа тәсілдерді қолдану арқылы анықталады: химиялық талдау және оң матрицалық факторизация әдісі.

Мақсаттары:

Заттардың химиялық құрамын талдау және рецепторлық модельдеу арқылы Қазақстанның жекелеген қалаларының атмосфералық ауасындағы PM2.5 ұсақ бөлшектерінің концентрациясына әртүрлі ластану көздерінің үлесін зерттеу.
Екі сынама алу станциясы Алматы және Нұр-Сұлтан қалаларында орнатылады. PM2.5 ластану көздерін зерттеу үшін бөлшектердің химиялық құрамы және олардың массалық концентрациялары талданады. Рецепторлық модельдеу арқылы көздерді анықтау үшін келесі талдау қажет: иондардың, ауыр металдардың, органикалық және элементтік көміртектің массалық концентрациялары. Рецепторлық модель ретінде оң матрицалық факторизация қолданылады.
Заттардың әртүрлі фракцияларының концентрацияларын (PM2.5, PM10), ұшпа органикалық қосылыстарды, ауыр металдарды және полициклді ароматты көмірсутектерді Қазақстанның жекелеген қалаларының ауасында зерттеу.
Алматы және Нұр-Сұлтанда PM2.5, PM10, ұшпа органикалық қосылыстар, ауыр металдар және полициклді ароматты көмірсутектердің массалық концентрациялары анықталады. Алынған концентрациялар атмосфералық ауаның ластану деңгейін және оның ауа райы жағдайлары мен жыл мезгіліне тәуелділігін бағалауға мүмкіндік береді.
Орындалған концентрациялар мен ұлттық мониторинг желісінің жерүсті станцияларының деректерін пайдалана отырып, Қазақстанның таңдалған қалаларындағы ауа ластағыштарының кеңістіктік және уақыттық өзгерістерін бағалау.